Kulaklık Ölçümlerini Değerlendirme Rehberi

'Rehber Konular' bölümünde Be Creative tarafından 31 Aralık 2009 tarihinde başlatılan konu.

  1. Be Creative
    Çevrimdışı

    Be Creative Analog

    Katılım:
    26 Ocak 2007
    Mesajlar:
    2.729
    Beğenileri:
    71
    [size=14pt]Kulaklık Ölçümlerini Değerlendirme Rehberi[/size]

    Çok iyi bildiğimiz üzere her zaman en önemli ölçüm kaynağı kulağın algılamaları
    ya da kişinin aldığı keyiftir, ancak sayısal verileri okuyup belli çıkarımlar yapmak da
    destekleyici oluyor muhakkak. Bu yüzden bir rehber yapalım. Öncelikle frekans
    tepkileri
    grafiğini nasıl okumak gerektiği üzerinde fikir teatisinde bulunalım.
    Daha sonra ise distorsiyon ölçümleri ve benzeri daha ‘az dikkate alınan’
    verilere bakarız.

    Konuyu headphone.com sitesinin grafiklerinden ve ‘Öğrenme Merkezi’nden
    faydalanarak ve örnekleri kendim bularak derliyorum, ki sitemizde böyle bir kaynağın
    bulunmasında fayda var.


    [size=12pt]Frekans Yanıtı[/size]

    Frekans yanıtı ölçümleri kulaklığın hangi frekansı ne ölçüde yeniden ürettiğini, ya da
    frekansları eşit düzeyde iletip iletemediğini test etmeyi amaçlar. Teorik olarak bu grafikte
    kulaklığın grafiğinin tam olarak 0dB üzerinde bulunması en iyisi, ancak kulaklıklar için
    durum biraz değişebiliyor. Öncelikle yeni başlayanlar için soldan sağa doğru tablonun
    bas’tan tiz’e gittiğini de belirterek işe başlamak gerek.

    Konumuz değil ama ölçümün nasıl yapıldığı merak ediliyorsa, öncelikle kulaklığa
    eşit voltajda 200 farklı tonlamanın aynı seviyede frekansı giderek arttırılarak verilmesiyle
    başlıyor, daha sonra ise Head Acoustics Mikrofonu diye adlandırılan bir cihazla çıkışlar
    ölçülüp kaydediliyor.

    Can alıcı olan kısım ise yorumlama kısmı. Burada belli sınıflamalar yapıp onları açıklamakta
    fayda var. Mesela, “doğal ses” veren bir kulaklık 40-500Hz aralığında yaklaşık +3 ya da
    4dB yukarıda bulunmalıdır. Bu sayede bir kulaklıkta, kulaklık olması dolayısıyla normal şartlarda
    yeterli düzeyde hissedilemeyen vurguların daha rahat yakalanması sağlanır. Grafiklere
    baktığımızda mid-fi ya da high-end olarak tanımladığımız kulaklıkların çoğunda da durumun
    bu olduğu görülebilir.

    Hemen açıklayıcı bir örnek: Kısmen zıtlara bakmak amacıyla ER4S ve K701’i seçiyorum
    [​IMG]

    Görüldüğü gibi bas aralığında kusursuz bir şekilde nötr olarak ilerleyen Etymotic ER4S
    aslında bir çoğu için baslarda tatmin edici bir etki bırakmıyor, ve “sesleri tüm ayrıntısıyla
    takip edersin ancak vurguyu alamazsın”
    denerek açıklanıyor pratikte de. Diğer taraftan K701 bile
    birçoğu için bas vurgusu konusunda yetersiz bulunuyor da olsa aslında vurguyu verebilme
    konusunda bir sorun yaşamıyor, ve bu grafikte de gayet net. Bu durumu ER4S’in kanal tipi
    kulaklık olmasının yaratmadığını da SE530 ve IE8 kanıtlayabilir. IE8 aşırıya kaçmış tabii - her
    ne kadar ben kendisinde bas modu açık değilken böyle bir bas dominantlık görmesem de- ama
    SE530 tam olarak 3-4dB seviyesini tutturabiliyor:
    [​IMG]


    Bir başka takip edilmesi gereken faktör ise tizlerdeki azalma zorunluluğu. Yani roll-off diye
    tabir edilen ani bir düşüş kulaklıklarda üst midler sonrasında genellikle kendini gösteriyor.
    Buradaki amaç ise sürücülerin kulağa yakınlığının yarattığı aşırı sivrelmeyi telafi etmek.
    Dolayısıyla bu aralıktaki düşüş de grafikler incelenirken doğal kabul edilmeli. Bu düşüşün
    normal düzeyde olması ise 10kHz civarlarında başlayıp başlamamasına bağlı. Ve ideal olarak
    10kHz sonrasında meydana gelen dalgalanmaların olabildiğince küçük ölçekli olması da sesin
    özüne kulaklığın ne kadar sadık kalabildiğini gösteriyor.

    Bir örnek:
    Sennheiser’ın iki modelini ele alalım,
    [​IMG]

    Her ikisi de üst midlerdeki tepe noktasının ardından keskin bir düşüşe sahip. Ancak HD800
    ne kadar üst düzey bir kulaklık olduğunu göstererek düşüşleri çok daha yumuşak bir şekilde
    gerçekleştiriyor, HD555’te ise neredeyse -20dB civarlarını gören çok ciddi bir düşüş var. Bu da
    HD555’in tizlerinde zaman zaman oluşan aşırı dağılmayı verilerle de destekleyebildiğimizi gösteriyor.

    Diğer bir ‘çok önemli’ unsur ise 3kHz sonrasında tizlere kadar olan aralıkta meydana
    gelecek aşırı dalgalanmaların kulaklığın ne kadar iyi bir frekans tepkisi olup olmadığını
    ölçmesi. Aynı zamanda ‘sesin rengini’ belirleyen kısım da bu aralıktır. Bu aralıkta bazen
    makul düzeyde bir alçalma da arzu edilebilir ve bu alçalma 2-8kHz aralığında olmalıdır.

    Bir örnek:
    Burada ise yine iki çok uç örneği veriyorum ki birbirinden ayırmak daha kolay olsun: RS1 ve DT880’in midleri,
    [​IMG]

    3kHz sonrasına bakılırsa, DT880’de hafif bir aşağı iniş, RS1’de ise biraz daha keskin bir
    yukarı çıkış var. Üst midlere doğru gidildikçe DT880 daha ‘soluk’, RS1 ise daha ‘sıcak’ kalacak
    dolayısıyla. Genel olarak 1-10kHz aralığında da DT880 0dB üzerine neredeyse hiç çıkmadan
    yumuşak iniş çıkışlar sağlarken RS1 3 kez 0dB yukarısına çıkıyor, ve çok keskin bir dalgalanma
    yaratıyor. Her ikisinin de 8-10kHz dolaylarında tepe noktasına sahip olmaları da neden ‘parlak’
    olarak nitelendiklerini özetliyor.

    Bir de HD650 örneğini ekliyorum, koyu sesin üst midlerini grafik nasıl çıkarıyor:
    [​IMG]

    Görüldüğü gibi grafik genelde kullanıcıların tasvirini burada da doğruluyor, ve HD650 çok
    daha farklı bir grafik çiziyor midlerden tize doğru ilerlerken.

    Sonuç olarak, burada frekans tepkilerinin yardımcı bir unsur olsa da tanımlayıcı olmadıklarını
    tekrar belirtmekte fayda var. Yani frekans tepkilerinin anlattığından çok daha farklı bir sesi de
    kulağın algılaması çok muhtemel. Çünkü kulaklığın kabin yapısı ve hatta padleri bile seste çok
    temel değişiklikler yaratabilen şeyler. Aynı zamanda kulaklığın ne şekilde beslendiği ya da diğer
    ekipmanların yapısı da hayati önem taşıyor. Ayrıca, bir kulaklığın yüksek düzeyde verdiği frekansı
    da ne kadar iyi düzeyde verebildiği ayrıca sadece kulağın algılayabileceği bir unsur. Kapasitem
    yettiğince benim anladığım kısmı budur konunun. Sizden de eklemeler bekliyorum.

    Talep olursa okunması çok daha basit olan distorsiyon, empedans ya da izolasyon ölçümleriyle
    rehberi geliştirebiliriz. Umarım açıklayıcı olmuştur. Arama motorlarında aratıldığında içeriğin
    görünmesi amacıyla screenshot uygulaması yapmıyorum, umarım pişman olmam.

    [size=12pt]NOT: Tüm içerik techno-fi.net sitesine aittir. Referans gösterilmeden kopyalanamaz.[/size]
     
    #1
  2. noXious
    Çevrimdışı

    noXious DSD

    Katılım:
    25 Ocak 2007
    Mesajlar:
    2.357
    Beğenileri:
    10
    Eline sağlık Metin
     
    #2
  3. ziprar
    Çevrimdışı

    ziprar FLAC

    Katılım:
    30 Aralık 2007
    Mesajlar:
    307
    Beğenileri:
    0
    Eline sağlık Be Creative, güzel bir rehber olmuş.

    İki nokta ilave etmek istiyorum. Birincisi, hatırlarsınız belki bu headroom'daki grafiklerde bir zamanlar k701, hd650 ve dt880'i karşılaştırdığımızda, en çok bas veren k701 gibi gözüküyordu. Bu bir hata idi ve düzeltmişler (epey zaman oldu düzeltileli). Aslında k701 grafiği eskisiyle aynı, ama düzeltmek için yaptıkları şey, birden fazla kulaklık karşılaştırırken onların grafiklerini 1 khz'de çakıştırmak. Grafiklere dikkat ederseniz, bütün kulaklıklar 1 kHz'de sıfır değerini verecek şekilde grafikler tekrar düzenlenmiş. Yani 1 kHz'i referans almışlar. Öbür türlü bir kulaklığı her noktada diğerinden daha fazla ses veriyor gibi gösterebilirsiniz dilerseniz, ama bu basitçe 'sesi arttımak' (kullandığınız cihazın sesini açmak) anlamına gelir. Yani bu frekans grafiklerini, daha yukarıda (yüksek ses), veya daha aşağıda (alçak ses) olarak da düşünebilirsiniz, bu önemli değil; önemli olan grafiğin içindeki göreli değişiklikler. Bu açıdan iki kulaklık karşılaştırılırken, aslında ideal olanı, bunların grafiğini birbirine en yakın olacak şekilde kaydırmak önce. Bu kaydırmayı 1 kHz'de sesi sabitleyerek yapmışlar ki, ikiden fazla kulaklığı karşılaştırırken mecburen böyle bir sabit nokta gerekecekti.

    İkinci söylemek istediğim nokta flat ses hakkında. Burada garip bir durum var. Bir kulaklığın frekans eğrisini bilince, elinizde parametrik kaliteli bir eq da varsa (ozone'daki gibi), o zaman flat ses neymiş onu görebiliyorsunuz. Nasıl? Sizin kulaklığınızın grafiğinideki her kamburu aynı noktada bir çukur, ve her çukuru o noktada bir kambur yaratarak düzleyebiliyorsunuz. Ama sonuç hiç de sanabileceğiniz gibi birşey değil. Çok cılız ve ölü bir ses ortaya çıkıyor. O zaman da flat ses hakkındaki efsaneyi tekrar sorgulamaya başlıyorsunuz. Orijinal ses flat olarak mı çıkar, yoksa hiç de öyle değil midir diye.

    Bu arada bu ölçümler bir 'dummy head' içerisinde yapılıyor. Bu sahte kafanın dokusu ve yoğunluğu insanınkine yakın ve hatta kendi kulak yolu vs'si de var. Kulak yolunun sonunda çok hassas birer mikrofon var, insandaki gibi. Ve hatta bu herbir kafa da imal edilirken, o mikrofonlara ulaşan sesi herbir kafanın ne kadar saptırdığı da size bu kafaları imal eden yer tarafından kafayla birlikte verildiği için (imal edilen herbir kafaya özel olarak ölçülüyor), bu da hesaba eklenmiş durumda. Yani, kulaklığın kasası, pedleri, kulak, kulak yolu vs hepsi hesaba dahil. Sadece insan algısının kendi algısal şartları/parametreleri dahil değil.
     
    #3
  4. ulyses
    Çevrimdışı

    ulyses WAV

    Katılım:
    3 Haziran 2007
    Mesajlar:
    1.336
    Beğenileri:
    60
    İyi ve bilgilendirici bir çalışma olmuş. Ziprar'ın söylediklerine ek olarak gerçek insan kafasında sesin sadece kulak yoluyla değil bizaat kafatası tarafından da (Özellikle kulak arkasındaki kemik) iletildiğini belirtmek isterim. Özellikle büyük earcup lara sahip kulaklıklarda bu etki kendini gösterebiliyor. Fabrikada altı ayda bir işitme testi yapılıyor bize. O testlerde bu kemiğe temas eden özel bir kulaklık da kullanılıyor. Ve resmen sesi kafamın içinde duyuyorum. Konumlandırması zayıf ama üç boyutlu bir ses bu. Keza k702'nin kocaman kupalarını öne yada arkaya kaydırarak farklı bir sahne etkisi elde edebiliyorum. Örneğin arka taraftayken, yani duymayı sağlayan kemik kısma vururken daha geniş bir sahne, ön taraftayken daha yakın ve mid ağırlıklı bir sahne etkisi veriyor. Belkide kulak içi kulaklıklarla büyük earcuplar arasındaki en bariz fark kemik işitmesinden kaynaklanıyordur.
     
    #4
  5. MuttFTS
    Çevrimdışı

    MuttFTS Yönetici

    Katılım:
    25 Mart 2009
    Mesajlar:
    6.302
    Beğenileri:
    595
    Eline sağlık Metin, çok güzel bir yazı olmuş...

    Bu daha basit olan distorsiyon vs.'leri inceliyor musunuz genelde? Ben hiç bakmıyorum bile de...
     
    #5
  6. wakinyan
    Çevrimdışı

    wakinyan Guest

    eline sağlık :ok
     
    #6
  7. thetrooper00
    Çevrimdışı

    thetrooper00 MP3

    Katılım:
    14 Temmuz 2009
    Mesajlar:
    85
    Beğenileri:
    0
    Yazı çok güzel ve anlaşılır eline sağlık. Diğer konularda da devamını bekleriz gerçekten türkçe bir arşiv olarak çok güzel bir kaynak olur.

    @ulyses dediğin tarzda Audio Bone kulaklıklar var. Her ne kadar çok fazla ilgi duysamda ne manada iyi bir şey olduğunu bilmiyorum. Ama sen kemik işitmesi deyince aklıma geldi.
    http://www.audioboneheadphones.com/
     
    #7
  8. KontG
    Çevrimdışı

    KontG FLAC

    Katılım:
    26 Ocak 2007
    Mesajlar:
    2.596
    Beğenileri:
    4
    İyi oldu gerçekten bu rehber ellerine sağlık :) HD555'in basları dikkatimi çekti... Dinlediğimde hiç bas yoktu 555'te.. Bu grafikte basların -10 düzeyinde yer alması bas yoksunu olarak mı değerlendiriliyor? O halde AKG 701'de ed hiç bas yok mu?
     
    #8
  9. Be Creative
    Çevrimdışı

    Be Creative Analog

    Katılım:
    26 Ocak 2007
    Mesajlar:
    2.729
    Beğenileri:
    71
    Teşekkürler arkadaşlar. Katkınız için ben de teşekkür ederim.

    @KontG
    Hayır aslında öyle değil. 10Hz civarlarında -10dB civarında HD555, bu da zaten çoğunlukla insan kulağının duymayacağı çok yoğun bir uğultu. Birçok kulaklık 50Hz civarlarına kadar eksilerde geliyor zaten. Önemli olan 40-500Hz arasındaki büyük resime bakmak anladığım kadarıyla. Dikkat ettiysen 100Hz civarında tam 0'a sabitlenmiş, 500'e kadar ise yaklaşık +2dBlik bir yükseliş var HD555'te de. Vurgu '0' değil yani, ama olması gereken yaklaşık +4dB civarları, ve o kadar yukarıya çıkamadığı gibi orta midlerde de mesela HD800'den daha renkli gözüküyor. Belki o aralıktaki +1dBlik yükseliş de baslar için ayrıca bir sönümleyici.

    @MuttFTS
    Ben de bakmıyorum onlara açıkçası. Nadiren empedans grafiklerine bakıyorum hangi frekansların ne kadar güç istediğini anlamak adına. Genellikle baslarda oluyor o grafiğin de tepe noktası, daha sonra ise 15kHz üzerine çıktıkça bir daha alçalmamak üzere yükselişe geçiyorlar.
     
    #9
  10. ulyses
    Çevrimdışı

    ulyses WAV

    Katılım:
    3 Haziran 2007
    Mesajlar:
    1.336
    Beğenileri:
    60
    @thetrooper O kulaklıklar sanırım özel amaçlar için kullanılıyor. Yüzerken, çalışırken falan. Kulağı tamamen kapatan, içine alan kulaklıklarda da benzer bir etki var gibi geldi bana.

    @Kont K702 de son derece derin ve kaliteli baslar duyuyorum. Bas hiç az değil. Ama müzikte böyle bir ses varsa veriyor. Yoksa hiç dokunmuyor o frekanslara. Bu yüzden her müzikte aynı miktarda bas duyulmuyor. Tone generator ile 20hz de gayet net bas ses alabildim. 15-10hz de de birşeyler yapıyor ama duyulmuyor, sadece titreşimi hissedilebiliyor. Bir de amfi çok etkiliyor. Emu ile direk beslediğimde bas yerine hafif bir homurdanma alabiliyorum. Canampda durum çok farklı.
     
    #10
  11. KontG
    Çevrimdışı

    KontG FLAC

    Katılım:
    26 Ocak 2007
    Mesajlar:
    2.596
    Beğenileri:
    4
    Tamam doğru şimdi anladım :)
     
    #11
  12. selim
    Çevrimdışı

    selim FLAC

    Katılım:
    23 Ağustos 2007
    Mesajlar:
    561
    Beğenileri:
    5
    Bu çok yararlı bir başlık olmuş Metin, eline sağlık. Benim de merak ettiğim bir konuydu frekans yorumu, teşekkürler...
     
    #12
  13. witness
    Çevrimdışı

    witness DSD Bilirkişi

    Katılım:
    27 Nisan 2009
    Mesajlar:
    1.259
    Beğenileri:
    52
    Ellerine sağlık Metin harika bir rehber olmuş.
     
    #13
  14. Be Creative
    Çevrimdışı

    Be Creative Analog

    Katılım:
    26 Ocak 2007
    Mesajlar:
    2.729
    Beğenileri:
    71
    Teşekkürler Selim, Tanık. İşe yaradığına sevindim :wink
     
    #14
  15. yilmaz196
    Çevrimdışı

    yilmaz196 FLAC

    Katılım:
    12 Mayıs 2007
    Mesajlar:
    844
    Beğenileri:
    4
    Eline sağlık Metin, işe yarayacak bir başlık olmuş.
     
    #15
  16. Be Creative
    Çevrimdışı

    Be Creative Analog

    Katılım:
    26 Ocak 2007
    Mesajlar:
    2.729
    Beğenileri:
    71
    Sağolasın Erdinç :wink
     
    #16
  17. compicat
    Çevrimdışı

    compicat DSD Sponsor AudioMinor

    Katılım:
    14 Aralık 2008
    Mesajlar:
    1.286
    Beğenileri:
    1.075
    Kafa kalmadı hiç yeni gördüm konuyu, çok yararlı bir çalışma olmuş. eline sağlık Metin :)
     
    #17
  18. Avalon
    Çevrimdışı

    Avalon MP3

    Katılım:
    1 Şubat 2010
    Mesajlar:
    58
    Beğenileri:
    0
    Çok yararlı bir çalışma. Eline sağlık.
     
    #18
  19. Be Creative
    Çevrimdışı

    Be Creative Analog

    Katılım:
    26 Ocak 2007
    Mesajlar:
    2.729
    Beğenileri:
    71
    Headroom yanlışlıkla tüm grafikleri sildiği için rehber yalan olmuş şimdilik. Ama iyi haber, DT770/600 vb yeni modellerin grafikleri ekleniyor, DT880/600 de yolda. Sanırım tamamını eklerler yakında, rehberi yenilerim, herhalde linkler de değişecek.

    Edit: sorun çözülmüş.
     
    #19
  20. Be Creative
    Çevrimdışı

    Be Creative Analog

    Katılım:
    26 Ocak 2007
    Mesajlar:
    2.729
    Beğenileri:
    71
    Ne demişim:

    Yanlış söylemişim. Frekans cevabı grafiğini kulaklığı almadan önce biliyordum ama daha önce kısa süre de olsa IE8 denemiş olduğum için buradaki durumun tipik frekans yanılgılarından biri olduğunu düşünüyordum. Hakkaten tablolara güvenmek gerekiyor bazen, kesinlikle bas ayarı en düşükteyken en az 7-8dB'nin üzerinde bir kambur var bas-midbas aralığında.
     
    #20

Sayfayı Paylaş